Yağ lambası icadı ve tarihçesi nedir?

Sponsorlu Bağlantılar

Sizin sorunuz:
Yağ lambası ne zaman icat edildi?
Cevap:

Yağ lambası nedir? Özellikleri nelerdir?

Bir yağ lambası, yağ bazlı yakıt kaynağını kullanarak belli bir süre sürekli ışık üretmek için kullanılan bir alettir. Yağ lambası yada diğer ismi ile kandillerin kullanımı binlerce yıl önce başlamıştır ve günümüzde de yaygın olmasa da kullanılır.

Yağ lambaları ilk önceleri mumlar için alternatif olarak kullanılmıştır. 1780 yılından itibaren Argand lamba hızla petrol türevi lambalarının yerini aldı. Bunun yerine de yaklaşık 1850 yılında gazyağı lambası geçti. Küçük kasaba ve kırsal alanlarda elektrik gelene ve ampuller kullanılmaya başlayana kadar, 20. yüzyıla kadar kullanmaya devam ettiler.

Kandil yada yağ lambası için yakıt kaynakları, örneğin somunlar (ceviz, badem) ve tohum (susam, zeytin, hint, keten) gibi bitkilerinyağları kullanılmıştır. Ayrıca yaygın olan kullanılan hayvan yağları arasında tereyağı, balık yağı, köpekbalığı karaciğeri, balina yağı gibi yağlar yer almıştır.

Lambalar kilgümüşbronzaltın , taş gibi malzemelerden yapılırdı. 

Yağ lambasının icadı

Yağ lambaları ne zaman ve nerede ilk olarak kullanıldığını söylemek çok zordur. İlk lambalar doğal olarak oluşan nesnelerden, hindistancevizi, deniz kabukları, yumurta kabukları ve içi boş taşlardan yapılmıştır. Bazı bulgular ilk lambaların taşlardan oyulmuş olduğunu gösteriyor. Kavisli taş lambalar 10 bin yıl önce Orta Taş Devri Dönemi’ne ait M.Ö. 10.300-8000 yıllarına aittir. En eski taştan yapılma yağ lambası 1940 yılında Lascaux’da 10.000 ila 15.000 yıl önce yaşanmış bir mağarada bulundu.

Bazı arkeologlar, ilk kabuk lambalarının 6.000 yıl öncesinden önce var olduğunu iddia ediyorlar (Neolitik, Geç Dönem Taş Devri, M.Ö. 8500-4500). M.Ö. 2600 yılına ait olan Sümer sitlerinde alabaster kabuğu şeklindeki lambaların bulundu, uzun zamandır kullanılan gerçek kabuk lambalarının taklidi gibiydi.

Yağ lambası tarihçesi

Kalkolitik Çağ, M.Ö. 4500-3300: İlk üretilen kırmızı çömlek yağ lambaları ortaya çıktı. Bunlar yuvarlak kase şeklindeydi.

Bronz Çağ (M.Ö. 3200-1200): Lambalar, dört tarafından  sıkıştırılan fitil ile basit bir şekilde tekerlek yapımı lambalardır.

Orta Tunç Çağı lambaları: Bilinen en eski lambalardandır ve dört fitil lambasıdır. Bu lambalar, fitiller için dört taraftan sıkıştıran büyük kaplardan yapılır.

Geç Tunç Çağı lambaları:
Daha belirgin, daha derin bir ağız ve neredeyse kenarlar kapalıdır. Şekli daha üçgen, daha derin ve daha büyüktür. Taban basit, genellikle düzdür.

Demir Çağı (M.Ö. 1200-560) : Ağız kenarı daha geniş, daha derin ve daha yüksek, daha düzdür. Ağız boşluğunun ucu, ağız kenarlığının aksine daha dikdir.

 

Arktik: Contalı yağ lambası (Qulliq) ahşap ve ahşap bulunmayan sert Arctic ortamında tamamen mühür yağı kullanılan lambalardır. Bu lambalar, Inuit, Yupik ve diğer Eskimo halkları için en önemli eşyalardı. Lambalar taştan yapılmıştı ve lambaların boyutları ve şekilleri farklı olabilir, ancak çoğunlukla eliptik veya yarım ay şeklindeydi. Fitiller çoğunlukla kurutulmuş yosunyapılmıştı. . Lambalarda sızdırmazlık kabuğu kullanılırdır.

Persler: Bu büyük lambaların ince kenarları, düz ağızları ve dışarı doğru çıkıntıları vardır.

Yunanlar: Lambalar daha kapalı, daha küçük ve daha zariftir. Çoğu kulpsuzdur.

Çinliler: En eski Çin yağ lambaları, M.Ö. 481-221 tarihlerinde görülür. Lambalar yeşim, bronz, seramik, ahşap, taş ve diğer malzemelerden üretilmiştir. Şimdiye kadar kazılmış en büyük yağ lambası, modern Pingshan, Hebei’de bulunan 4. yüzyıl mezarlığında keşfedilen bir lambadır.

Sponsorlu Bağlantılar

Roma Dönemi: Roma İmparatorluk Döneminde pişmiş toprak lambası görülür. Tüm lambalar kapalı tiptedir. Lamba iki parçada üretilir; üst kısım musluk ile, alt kısmı yakıt haznesi ile birlikte üretilir.

Bizans: Terlik şekilli çok dekoratif lambalardır. Kulpları vardır.

Erken İslam Dönemi: Güney Portekiz’de bulunan erken İslami yağ lambaları (11. yüzyıl)
Bizans’tan İslami lambalara geçiş dönemini gösterir. Bu geçiş dönemi lambalarında haçlar, hayvanlar, insan suretleri, kuşlar, balıklar vb. motifler yer alır. Erken Dönem İslam lambaları Bizans lambalarının devamıdır.

İlk gazyağı lambası, El-Razi (Rhazes) tarafından 9. yüzyılda Bağdat’ta yapıldı ve Kitab el-Asrar’da (“Sırlar Kitabı”) “naffatah” olarak nitelendirildi.

Geçiş döneminde bazı lambalara Arapça yazılar yazılmıştır. Ardından yazma, Memluk döneminde (MS 13. – 15. Yüzyıllar) ortadan kalkmıştır.

Sponsorlu Bağlantılar

Benzer Yazılar


Henüz yorum yok! İlk yorumlayan siz olun.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir